home > over ons > nieuwsbrief

De kunst van het twijfelen

Auteur(s): Geert Neelen,

Begin augustus stond er een fascinerend bericht in de krant over Alan Greenspan, de voormalige baas van de Amerikaanse centrale banken. In een vraaggesprek met de Financial Times erkende de inmiddels 84-jarige Green-span dat hij ‘voor dertig procent fout is geweest'. Hij blijft echter van mening dat de banken niet verder aan banden gelegd moeten worden, omdat hij nog steeds gelooft in de vrije markt. Met name die laatste zin is bijzonder, hoewel ik vermoed dat veel mensen de lading van die uitspraak onvoldoende doorgronden.

Het is de verdienste van onder andere de filosoof Hans Achterhuis dat we nu begrijpen hoe letterlijk we die uitspraak moeten nemen. Greenspan had en heeft nog steeds, zo blijkt uit het krantenbericht, een blindelings geloof in de vrije markt. Dat heeft helemaal niets te maken met gestolde ervaringen of inzichten uit de economische wetenschap, maar met het aanhangen van een kapitalistische of neoliberale utopie zoals Achterhuis in zijn boek De utopie van de vrije markt overtuigend laat zien. Een utopie bovendien met een heus manifest, de roman Atlas Shrugged uit 1957, van de Russisch-Amerikaanse filosofe Ayn Rand. Gelijk andere utopieën schetst Rand in haar vuistdikke roman een ideale maatschappij (in haar boek geheel gebaseerd op hebzucht, ‘greed') die alleen bereikt kan worden door een radicale breuk waarbij al het oude vernietigd en achtergelaten moet worden. Volgens lezersonderzoeken is Atlas Shrugged, op de Bijbel na, het meest invloedrijke boek in de Verenigde Staten van de afgelopen eeuw. Ik beken direct dat ik nog nooit van haar en van haar roman had gehoord.

Enkele jaren geleden was ik in China en daar werd toen over Mao Zedong gezegd dat ‘hij voor 70% goed was'. Dat is natuurlijk eufemistisch taalgebruik om te verhullen tot welke dramatische gevolgen het bewind van Mao heeft geleid. Ik weet het, de vergelijking tussen Mao en Greenspan gaat op vele fronten mank, maar beiden geloofden rotsvast in een utopie en hebben daar gedurende hun bewind onverkort aan vast gehouden. Met uitermate grote gevolgen. De utopie van Greenspan is echter door velen niet herkend, hoewel deze in mondiale discussies over bijvoorbeeld toezicht op banken of renteverhogingen altijd heeft meegespeeld.

Ergens in geloven of ‘helemaal voor gaan' is mooi en waardevol. Alleen dan kunnen we het onmogelijke waar maken en het beste uit ons zelf halen. Maar het gaat fout wanneer je je eigen overtuigingen niet met enige regelmaat kritisch blijft onderzoeken. En andere geluiden voldoende serieus neemt, hoe lastig dat soms ook is. Je zou dit de kunst van het twijfelen kunnen noemen: het vraagtekens plaatsen bij wat vanzelfsprekend lijkt en de bereidheid je oordeel en gedrag bij te stellen. Niet teveel, want dat leidt tot stilstand, maar ook niet te weinig, omdat dat leidt tot fundamentalisme. Met recht dus een kunst die je kunt leren met vallen en opstaan en die je moet blijven onderhouden. Ik hoop dat onze programma's en ook deze Nieuwsbrief daaraan een bescheiden bijdrage kunnen leveren.

« Terug
« Artikelen zoeken