home > over ons > nieuwsbrief

Werk aan de frontlijn

Auteur(s): Ardi Roelofs, Hennie van Deijck,

Zie een man voor je: forse schouderpartij, tatoeages, pokdalig gezicht, zwartgeverfde haren. De casemanager typeert hem: ‘Flinke schulden, geen afspraak mee te maken.’ Wat te doen? Hoe maak je hier wat van? Frontlijnsturing is een antwoord op concrete, actuele en onoverzichtelijke maatschappelijke vraagstukken. Vraagstukken waar we geen grip op lijken te krijgen. Niet te vangen door de aanpak van één organisatie, wegslippend in een ketenaanpak. Vaak in de rauwe werkelijkheid van de stad, aan de onderkant van de samenleving. Het vraagstuk is bovendien steeds anders dan je denkt, sjablonen zetten je op het verkeerde been. Deze man blijkt bijvoorbeeld heel verlegen. Hij durft nergens de eerste keer alleen naar toe en hunkert naar iemand die hem dan even helpt. Daar kom je pas achter als je contact maakt, naast iemand gaat staan.  

Wat de overheid en maatschappelijke organisaties uiteindelijk willen bereiken is dat mensen weer het stuur van het leven in eigen handen nemen. We hebben te accepteren dat dat bij sommigen nooit gaat lukken en dat er dus iets anders nodig is. Het gaat in de frontlijn over orde en wanorde. Overzicht en chaos liggen dicht bij elkaar.Wie hierin iets wil betekenen stapt in ongemak. Dit ongemak is voelbaar bij de ontvanger, bij de frontlijner zelf en bij de organisatie die verantwoordelijkheid neemt. Frontlijnsturing is een antwoord dat een fundamenteel andere manier van sturen vraagt. Die manier van sturen moeten we nog leren. Het is wennen en het vraagt uithoudingsvermogen. Het functioneren in weerbarstige alliantieprocessen is in de Brede School na vijftien jaar en in de Veiligheidshuizen en Centra voor Jeugd en Gezin na een decennium nog steeds geen routine. De worsteling met institutionele logica is groot, en bijzonder groot als een project rond het operationele werk in de frontlijn wordt ontwikkeld. Het operationele werk in de frontlijn moet leidend zijn. Daar, in de situationele logica, ligt de kern.
 Lage status
Frontlijner zijn is een vak, frontlijners in je organisatie tot wasdom brengen is een essentieel te dragen verantwoordelijkheid. Frontlijners zeggen: ik ben er voor de mensen. Daarmee bedoelen ze dat ze eerst contact maken en kijken wat er nodig is. Om vervolgens mensen aan te spreken op wat beter moet en kan. Vaak zijn mensen dan ook bereid dat te doen. Bij ‘ik ben er voor de mensen’ denken we al snel aan pamperen. Nee, zeggen frontlijners, eerst geven, dan volgt nemen. Een frontlijner kan dat, een institutie niet. De professie van de frontlijner is dat hij weet wat hij moet doen bij de betreffende persoon of situatie. Een frontlijner is een generalist, een netwerker pur sang en een professional, die tegelijkertijd ‘gewoon’ tussen de mensen staat en er voor hen is. Frontlijnwerkers lijken vaak zo gewoon. En staan daarmee voor het probleem dat hun externe prestaties op het eerste gezicht laag gewaardeerd worden. Deze lage status brengt met zich mee dat ze moeilijk in een sturende positie komen als ze met samenwerkingspartners overleggen en onderhandelen. Als ze het moeten opnemen tegen de institutionele logica. Leidinggevenden hebben hierin een belangrijke rol. 
Geloofwaardig leiderschap
Belangstelling en betrokkenheid, steunen in taakuitvoering, aanwezigheid in de werksituatie. Leidinggevenden gaan de dilemma’s kennen waar frontlijners zich voor gesteld zien. Ze geven support, bewaken de professionele ruimte. Frontlijnwerk vraagt om investeren in je mensen. Bij frontlijnsturing heb je het over sturingsprincipes die ervan uitgaan dat frontlijnwerkers het cruciale verschil maken en daarbij maximaal ondersteund moeten worden in hun werk dat complex, onvoorspelbaar en soms onvoorstelbaar is. De organisatie eromheen moet dus op orde zijn, en men moet zich gesteund voelen. Leidinggeven aan frontlijners is ingewikkeld. Overzicht houden, resultaten bewaken en regels stellen. In verbinding staan met het frontlijnwerk, vertrouwen hebben in de frontlijner als professional. Het vraagt om een continue dialoog met andere werelden.  Leidinggeven bij frontlijners is direct zien waar steun nodig is in een praktische situatie. Maar hoe weet je dat? Hoe doorgrond je die situaties, hoe weet je wat wijsheid is? Hoe zorg je ervoor dat je mensen voluit kunnen gaan, op de toppen van hun vermogen tot hun recht komen? En steeds maar weer het besef: het werk, het complexe operationele werk in de frontlijn is leidend. Tegen alle institutionele druk in.De theorie van vitale coalities geeft hiervoor drie elementen: er is een erkend probleem, er is een Everyday Maker (de fronlijner die zegt: ‘Ik ben hiervan en als je aan dit project komt, kom je aan mij’) en er is ruggensteun van een bestuurder. Met die ruggensteun kan zo nodig door institutionele logica heen gebroken worden.  
Actiegerichte leerwerkplaatsen
Sturen in de frontlijn is voortdurend pionieren. Vanzelfsprekendheden en routines loslaten en tegelijkertijd verbinding maken met de instituties die hun productiviteit aan die routines ontlenen. Het is een publieke professionaliteit die wel eens het verschil kan maken voor wat het openbaar bestuur kan bereiken. Voldoende reden voor ons om het vak verder te verdiepen. Publiek Domein ontwikkelt samen met de Academie voor Toegewijde Uitvoering een aantal actiegerichte leerwerkplaatsen. Op locaties in de frontlijn in Tilburg en Utrecht organiseren we ontmoetingen voor frontlijners en leidinggevenden. Voortbouwend op concrete praktijk van de deelnemers sleutelen we aan de procesinzichten, onderzoeken we interventies, bieden we frontlijners en leidinggevenden reflecties en kennis over wat de situatie nodig heeft. We combineren onze ervaringen in de praktijk van frontlijn en leidinggeven met onze ervaring als begeleider en coach van professionals in het publieke domein. Wilt u meer weten, of wilt u meewerken aan de ontwikkeling van deze leerwerkplaatsen, dan nodigen we u van harte uit contact op te nemen met Publiek Domein (utrecht@publiekdomein.nl) of de Academie voor Toegewijde Uitvoering (info@toegewijdeuitvoering.nl).  Hennie van Deijck is directeur van SEW Tilburg en de Academie voor Toegewijde Uitvoering, voor Publiek Domein is zij programmaleider van het Directeurentraject  

« Terug
« Artikelen zoeken