home > over ons > nieuwsbrief

Verbondenheid als bron van loyaliteit en leren

Auteur(s): Ardi Roelofs,

‘Loyaliteit heeft veel van integriteit. Een beetje bestaat niet.’

Gemeentesecretaris Gert-Jan Kusters stapt op een warme vrijdagmiddag een zaaltje binnen. Een groep teamleiders in opleiding wacht hem op. Kusters heeft zijn werkdag in Deurne onderbroken om naar Leusden te komen en deze groep uit de Leergang Operationeel Leiderschap te vertellen over integriteit. Soepel brengt hij vraagstukken uit de wereld van ambtenaren, met een toenemend integriteitsdilemma: de aanhanger van de buitendienst lenen voor eigen gebruik; wat doe je als een kamergenoot een vergunning behandelt voor een club waar jij privé actief bent; ga je in op een uitnodiging van een adviesbureau voor een middagje concours hippique? ‘Ja,’ zegt Kusters over dit laatste, ‘heb ik gedaan. Maar na het gemeld en besproken te hebben met collega’s. Als je er dan een raar gevoel bij krijgt moet je het niet doen.’  

In het onderwerp waarvoor hij is uitgenodigd om te komen spreken, toont Kusters zich opvallend loyaal naar collega’s die hem iets vertellen wat een ongemakkelijk dilemma bij hemzelf oproept. Diezelfde loyaliteit lijkt ten grondslag te liggen aan zijn komst naar de opleidingsgroep. Willem Beckers is een van de deelnemers en heeft als praktijkopdracht om samen met zijn intervisiegroepje een middag te verzorgen voor de rest van de groep. Wat maakte dat Kusters ‘ja’ zei op de vraag van zijn medewerker om bij te dragen aan deze skybox? En wat maakte dat Marcel van Dam (politiek bestuurlijk adviseur en interim griffier) ook ‘ja’ zei om geheel kosteloos zijn vrijdagmiddag op te offeren? En een bevlogen verhaal hield over hoe ambtenaren meer als bestuurder moeten denken en vakmanschap en inhoud als gezaghebbende tegenspraak moeten organiseren.  

Jacqueline van Zwam, medeorganisator van de skybox, zegt daarover: ‘We konden al bijna voorspellen dat, als er geen praktische obstakels waren, ze dit graag zouden willen doen. Je kunt dat ook “gebruikmaken van je netwerk” noemen, maar het is meer. Ik heb in mijn tijd bij de griffie iets opgebouwd met Marcel van Dam, je hebt een bepaalde klik. Dat maakt meer dan wat ook dat die ander bereid is (en het leuk vindt) om op zo’n verzoek in te gaan.’ Iets organiseren als deze skybox is zó te doen, maar het realiseren van betrokkenheid en actieve deelname is minder eenvoudig. ‘Terwijl het een cruciale rol heeft gespeeld bij het slagen van de middag’, merkt Willem Beckers op. ‘Verbondenheid vormde de bron voor ieder aspect. Of het nu de discussie was die iedereen raakte en daardoor verbond, of het uitnodigen van Gert-Jan Kusters die zelf in het verleden opleidingen heeft gevolgd bij Publiek Domein en ook mijzelf bij Publiek Domein heeft gebracht, het begint allemaal bij de verbintenis en daarmee een individu-overstijgende verbondenheid van de betrokkenen.’  

Ook ik ben deze middag te gast. Ik ben verbonden aan de groep als kerndocent. Op gezette tijden geef ik sturing en bemoediging via intervisie, werkbezoeken en workshops. Tijdens de skybox ben ik in het geheel niet bezig met mijn rol. Ik ben bloednieuwsgierig, geniet van de sfeer, ga op in het geheel. Je zou dit kunnen omschrijven als een verbondenheid op het kosmische niveau van bewustzijn. Het werk wordt ervaren als zinvol, je beschouwt jezelf als deel van het geheel, eigenbelang wordt omhuld door wat goed is voor het geheel. Dieper nog: je stelt jezelf als vanzelf en onbewust de vraag op wat voor manier je het best bij kunt dragen aan verantwoordelijkheid voor het geheel. Jacqueline: ‘De intensieve intervisiegesprekken, maar ook de seminars van de leergang hadden overigens al een goede basis gelegd. Maar nu was daar de speciale verbondenheid in het samen verantwoordelijk zijn voor de skybox en daar iets goeds en leuks van willen maken voor onze medecursisten.’ Willem gebruikt de metafoor van een deur die geopend is voor een loyale houding jegens alle leden van het verbond. ‘Onderdelen van het verbond zijn sterker gemaakt middels leren aan en van elkaar. Dat heeft direct een weerslag op het verbond en daarmee op alle individuen van het verbond.’

Etske Kroon sleutelt als programmaleider continu aan de basis. ‘Na vijf jaar voor deze leergang gestaan te hebben, voel ik steeds meer dat we de leergang telkens samen maken. Als programmaleider creëer en bewaak ik de basisvoorwaarden voor leren en ontwikkelen, de docenten in hun rol voegen waardevolle inzichten en oefeningen toe. Maar vooral de deelnemers zelf maken de leergang echt een community of learning door hun praktijkvoorbeelden, openheid en bereidheid zich te geven. Hen te zien leren, durven, groeien, proberen, worstelen, ontdekken is wat mij nog steeds het meeste boeit. Het inspireert me om zelf ook steeds weer het diepe in te springen.’

Een middag in een leergang. Een aanpak zoals Publiek Domein die vaker hanteert: deelnemers creëren een eigen leeromgeving. Een ondernemend intervisiegroepje. Gasten die van wanten weten. En toch is het geen succesformule. Leren, ontwikkelen, veranderen, doorstaan van een crisis: zonder loyaliteit in verbondenheid smelten goede ideeën en intenties weg. Valse loyaliteit ligt op de loer. Stagnatie dreigt, er wordt een nieuw plan van stal gehaald. Of de feelgood na een cursus is groot, maar effect op het werk is er nauwelijks. Betrokkenheid en onderlinge verbondenheid, hoe gapend kan een open deur zijn? En toch vaak vergeten of veronachtzaamd, tegen beter weten in. Niet af te dwingen met een concours hippique, wel met een mateloze belangstelling voor wie de ander is en wat hem of haar beweegt. Loyaliteit heeft veel van integriteit. Een beetje bestaat niet. Met bijdragen van Etske Kroon, programmaleider Leergang Operationeel Leidinggeven, Jacqueline van Zwam, coördinator Team Communicatie gemeente Harderwijk en Willem Beckers-de Greef, teamleider Beheer en Realisatie gemeente Deurne. 

Relevante leergangen: Leergang Ontwikkeling Leiderschap

« Terug
« Artikelen zoeken