home > over ons > nieuwsbrief

Groot onderhoud

Auteur(s): Jan de Vreugd,

Leven met deugden en ondeugden (vroeger en nu)
Prof. dr. Cees Zwart
De Vertel-cd is te bestellen via www.narrator-zwart.eu.

Cees Zwart is een zeer gewaardeerde gast in de Leergang voor Ketenregisseurs. In december nam hij ons mee in zijn verhalen op een interne professionaliseringsbijeenkomst van Publiek Domein. Van hem verschenen vorig jaar de vertel-cd's ‘Leven met Deugden en Ondeugden'. Jan de Vreugd raakte geïnspireerd en vond het een eer en een uitdaging om op deze luisterboeken te reflecteren. Jan is een programmaleider van het eerste uur bij Publiek Domein.

Groot onderhoud
Uit een coulis van een nauwelijks hoorbare schorheid, breekt de welluidende, enigszins chique stem van Cees Zwart door de filters van mijn boxen. Deze professorale emiritus, die zichzelf afficheert als ontwikkelkundige, herstelt de orale traditie van weleer door op drie zogeheten ‘Vertel CD's' de nood van onze tijd uit de doeken te doen. Het is voor mij overigens de eerste keer dat ik kennismaak met het fenomeen luisterboek, en ik realiseer me dat mijn taalgebruik volstrekt verouderd is. Ik weet namelijk niet of ik schrijven moet: "Ik heb het uit" dan wel "Het geluid verstomt". Betreft het in deze een ‘pageturner' of een ‘doorspoeler'? Is de producent nu auteur of verteller? Gelukkig kan ik houvast ontlenen aan het laatste, want Cees Zwart noemt zichzelf ‘narrator'. Dientengevolge zal ik hem in het vervolg aanduiden als ‘verteller'. Verder gaat van deze nieuwe vorm een zeer verleidelijke suggestie uit. Wanneer je namelijk luistert naar deze boeken, dan rijst in mij (en naar ik hoop ook in u) een onstuitbare drang op om direct in discussie te treden met de verteller. Vandaar dat ik deze kans om iets terug te mogen schrijven met beide handen aangrijp.

Waarden, normen en regels
Allereerst zal ik u echter een doorkijkje bieden naar de onderwerpen die de verteller de revue laat passeren. Hij begint met een uiteenzetting over de verwarring waarin de moderne mens zich bevindt. Ter adstructie van deze bewering introduceert hij het actuele debat over waarden en normen. Sinds Balkenende I is dat niet alleen een politiek, maar evenzeer een publiek item. Hij herneemt dit veelvuldig in de mond genomen begrippenpaar door weloverwogen te illustreren dat waarden vrijheid verschaffen, normen daarentegen vrijheid beperken. En passant spoort hij ook nog een verloren familielid op, te weten de regels. Regels, zo klinkt het uit zijn mond, regelen zaken, voorkomen dat het wiel opnieuw moet worden uitgevonden en ritualiseren bovenal gewoonten en gebruiken.

Gemeenschapsontwikkeling en deugdenethiek
Na deze verheldering, krijgt de luisteraar een beknopt college over de geschiedenis van de gemeenschapsontwikkeling. Maakte in de instinctieve samenleving de enkeling zijn eigen belang nog ondergeschikt aan het collectief, met de intrede van de seculiere samenleving lijkt het er soms op dat het collectieve belang de verliezer is in de strijd met het individuele.

Parallel aan die ontwikkeling schetst Cees Zwart de ontwikkelingsweg van de particularisering van de waarheid. In de moderne tijd, aanvangend met Descartes, is de subjectiviteit uitgegroeid tot dusdanige proporties dat ieder individu beschikt over ‘zijn/haar' eigen waarheid. Dat deze privatiseringsoperatie inmiddels onhoudbaar is, lijdt voor Cees Zwart geen enkele twijfel.

De vraag is, en die gaat de verteller niet uit de weg, hoe geraken we uit deze impasse. Om in staat te zijn een vruchtbaar antwoord te geven op deze prangende vraag, voert de verteller zijn luisternaar opnieuw mee in de geschiedenis. Nu in die van de deugdenethiek. Deugden, zo betoogt de verteller, zijn voortreffelijkheden die dienstbaar zijn aan de realisatie van het Goede Leven. Competenties zeggen we heden ten dage, die mensen in staat stellen om te worden wie zij zijn. Hij neemt daartoe de luisteraar mee naar de antieke cultuur en stelt vast dat in die periode de matigheid de belangrijkste deugd was. Matigheid in de zin van een innerlijke gesteldheid om evenwicht aan te brengen tussen datgene wat geschonken en dat wat verworven is c.q. kan worden. Om in die begeerde balans te komen, is het nodig dat de mens beschikt over een vrij oordeels- vermogen. De Grieken erkenden die eis en leefden ernaar. De Middeleeuwen wierpen een schaduw over deze noodzakelijke voorwaarde van vrij oordeelsvermogen. Hier doen opvattingen over de zondeval van de mens hun intrede. De Middeleeuwen voegen de nederigheid toe aan de deugden. Vervolgens zal tijdens de Verlichting de rationaliteit opdoemen als een felbegeerd goed.

Met de opkomst van de Moderne Tijd heeft de mens zich van een en ander bevrijd door de deugd van de ‘redelijkheid' tot koning te kronen. Echter, deze deugd differentieerde volgens de verteller in richtingen waar wij nu nog last van hebben, namelijk in afgeleide deugden als ‘rechtmatigheid', ‘doelmatigheid', ‘haalbaarheid' en bovenal ‘maakbaarheid'.

Zinvolheid
Inmiddels hebben wij de grenzen van deze deugden bereikt, en adviseert Cees Zwart om de vraag te stellen naar de ‘zinvolheid'. Hij biedt de luisteraar een uitweg door remedies voor het getormenteerde zielenleven aan te bieden. Waardoor wordt onze ziel dan zo geplaagd? Welnu, volgens verteller door ‘oppervlakkigheid' die zich hoofdzakelijk manifesteert in ons denken en spreken. Door ‘vluchtigheid' in ons gevoelsleven. Emoties, ofwel bewegingen, wisselen elkaar pijlsnel af en ‘gejaagdheid' houdt onze daadkracht in een wurggreep. Gevolg? Onze identiteit fragmenteert, versplintert en depersonaliseert. Verteller biedt vervolgens recepten aan in de trant van: "Includeer ook het gedachtegoed van anderen", "Streef naar gelijkmoedigheid in het gevoelsleven", "Oefen geduld in je werk, sta rijping van een in gang gezette beweging toe", "Neem verantwoordelijkheid en wees bereid tot het afleggen van ver-antwoording". Daardoor zal de ziel zich herstellen, revitaliseren. Heling van het innerlijk leven zal het resultaat zijn van de inname van deze medicijnen. Ik volsta met deze uiterst beknopte beschrijving van de bijsluiter, uit de mond van verteller.

Groot onderhoud
Ik ben het hartgrondig met Cees Zwart eens, wanneer hij de luisteraar oproept om terug te keren naar de deugden van ‘zinvolheid' en ‘verantwoordelijkheid'. En toch is het mij bang te moede. Het lijkt wel alsof de nieuwe tijd nog lang niet uitgeraasd is. Misschien word ik verblind door alledaagse verschijnselen, maar het meest recente rapport van de WRR, getiteld "Geloven in het publieke domein", staaft mij in deze moedeloosheid. Verteller wil niet zozeer terugkeren, als wel herontdekken. Ik zie daar nauwelijks verschil in, want terugkeren betekent volgens mij dat wij bereid zijn ons om te keren. Tot inkeer te komen en onder ogen te willen zien welke effecten onze deugdzaamheid ons tot dusver gebracht heeft. Wij zullen weer onze afhankelijkheid moeten ervaren. Een deugd, die niet gememoreerd wordt door verteller, maar die in mijn ogen ongelooflijk waardevol is. Wil onze ziel ooit herstellen, dan zal dat naar mijn mening slechts kunnen door de ervaring van de afhankelijkheid te doorleven. Al was het maar van de planeet die ons leven verschaft, Moeder Aarde.

Ik beveel u aan te luisteren naar de verteller. De sonore, mooi gearticuleerde stem van verteller vergezelt u op de reis. Ik raad u aan deze luisterboeken op u in te laten werken. Zij zijn absoluut beluisterenswaardig. Sterker nog: ik raad u aan zijn adviezen niet in de wind te slaan, want zij schenken u de zo noodzakelijke grote beurt van de ziel.

Meer informatie: http://www.narrator-zwart.eu

« Terug
« Artikelen zoeken